Du lịch về nguồn ở Thái Nguyên: Khi di sản lịch sử trở thành tài sản phát triển

ATK Định Hóa

Khi lịch sử bước ra khỏi trang sách

Dịp nghỉ hè, thay vì chỉ lựa chọn các khu vui chơi hiện đại hay trung tâm thương mại, nhiều gia đình đang đưa con em đến các khu di tích lịch sử cách mạng tại Thái Nguyên. Những chuyến đi về ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn hay Khu di tích lịch sử quốc gia 27/7 không đơn thuần là hành trình tham quan, mà còn là cách để trẻ em học lịch sử bằng trải nghiệm thực tế.

Một buổi sáng đầu hè, sương còn bảng lảng trên những triền núi vùng ATK Định Hóa, từng đoàn xe nối nhau tiến vào khu di tích. Giữa không gian xanh mát của núi rừng Việt Bắc, tiếng chim rừng, tiếng bước chân trên lối mòn và lời thuyết minh của hướng dẫn viên khiến lịch sử trở nên gần gũi hơn. Không còn là những mốc thời gian khô cứng trong sách giáo khoa, quá khứ hiện lên qua lán làm việc, hầm trú ẩn, những con đường rừng và các câu chuyện về một thời kháng chiến gian lao.

Gia đình anh Nguyễn Văn Hưng, 43 tuổi, đến từ Hà Đông, Hà Nội, gồm ba thế hệ cùng tham gia chuyến đi về nguồn tại ATK Định Hóa. Anh Hưng cho biết, các con anh vốn quen với phim hoạt hình và thiết bị điện tử. Vì vậy, gia đình muốn tạo cơ hội để các con tiếp xúc với lịch sử theo cách trực quan hơn.

“Ở trường các cháu học lịch sử, nhưng nhiều khi chỉ nhớ được sự kiện. Khi tận mắt nhìn thấy lán làm việc của Bác Hồ, hầm trú ẩn, những con đường giữa rừng mà các cán bộ cách mạng từng đi qua, các cháu mới cảm nhận được những hy sinh của thế hệ đi trước. Đó là điều sách vở khó truyền tải hết”, anh Hưng chia sẻ.

Lán Tỉn Keo

ATK Định Hóa là vùng đất chiến lược nằm ở trung tâm Việt Bắc, gắn với thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954. Nơi đây từng được biết đến với nhiều tên gọi như An toàn khu, Khu di tích lịch sử ATK Định Hóa, An toàn khu Trung ương; là địa bàn gắn liền với những năm tháng hoạt động, làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trung ương Đảng và Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Mỗi điểm di tích ở ATK Định Hóa đều là một lát cắt của lịch sử. Với người lớn, đó là dịp nhìn lại những trang sử hào hùng của dân tộc. Với trẻ em, đó là cơ hội để hiểu rằng độc lập, hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng rất nhiều hy sinh của các thế hệ đi trước.

Từ “địa chỉ đỏ” đến sản phẩm du lịch có chiều sâu

Rời ATK Định Hóa, nhiều đoàn khách tiếp tục hành trình đến ATK Chợ Đồn, một trong những trung tâm của căn cứ địa Việt Bắc trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Con đường dẫn vào khu di tích quanh co giữa núi rừng trùng điệp, qua những bản làng người Tày, Nùng yên bình bên triền núi.

ATK Chợ Đồn thuộc quần thể di tích Chiến khu Việt Bắc, từng là nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng nhiều đồng chí lãnh đạo Trung ương trong giai đoạn kháng chiến chống Pháp. Nhiều điểm di tích như Đồi Pù Cọ, lán đồng chí Võ Nguyên Giáp, Khuổi Khít, nhà ông Triệu Phú Dương, Nà Pa, Bản Ca, Khuổi Đăm… vẫn được nhắc đến như những chứng tích quan trọng của một thời chiến khu.

Khu di tích lịch sử cấp quốc gia Việt Bắc. Ảnh: Văn Anh 

Đứng trước những căn nhà sàn đơn sơ, chị Trần Thu Hà, 36 tuổi, du khách đến từ Hải Phòng, không giấu được xúc động. Chị cho biết gia đình đã nhiều lần đưa con đi biển, đi khu vui chơi, nhưng chuyến đi về nguồn lần này mang lại cảm xúc rất khác.

“Các con được tận mắt nhìn thấy nơi cha ông từng sống và chiến đấu. Những bài học về lòng yêu nước trở nên chân thực hơn rất nhiều”, chị Hà nói.

Điều khiến chị Hà vui nhất là các con bắt đầu đặt câu hỏi về lịch sử dân tộc, về cuộc sống trong chiến tranh, về sự hy sinh của những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do. Với nhiều phụ huynh, đây chính là giá trị lớn nhất của du lịch về nguồn: không áp đặt bài học, mà để trẻ tự cảm nhận, tự đặt câu hỏi và tự hình thành nhận thức.

Từ góc nhìn phát triển du lịch, những chuyến đi như vậy cho thấy tiềm năng lớn của dòng sản phẩm du lịch lịch sử - giáo dục. Khi nhu cầu của du khách ngày càng chuyển từ “đi xem” sang “đi để hiểu, để học, để sống chậm”, các khu di tích cách mạng tại Thái Nguyên có cơ hội trở thành những điểm đến có chiều sâu, phù hợp với gia đình, học sinh, cựu chiến binh, đoàn thể và các chương trình giáo dục ngoại khóa.

Dọc hành trình, nhiều gia đình lựa chọn nghỉ chân tại các homestay cộng đồng, thưởng thức món ăn truyền thống của đồng bào địa phương, lắng nghe những câu chuyện về vùng đất cách mạng. Chính sự kết hợp giữa di tích lịch sử, văn hóa bản địa, ẩm thực, cảnh quan núi rừng và dịch vụ cộng đồng đang tạo nên giá trị gia tăng cho du lịch địa phương.

Ở đó, di sản không chỉ được bảo tồn để tưởng nhớ, mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế nếu được khai thác đúng cách, đúng mức và bền vững.

Cội nguồn tri ân từ Khu di tích lịch sử quốc gia 27/7

Trong hành trình về nguồn tại Thái Nguyên, Khu di tích lịch sử quốc gia 27/7 là điểm dừng chân đặc biệt. Giữa khuôn viên xanh mát, tảng đá vân mây trắng hình trụ ghi dấu sự kiện ngày 27/7/1947, khoảng 300 cán bộ, bộ đội và đại diện các tầng lớp nhân dân địa phương họp mặt nghe công bố thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ghi nhận sự ra đời Ngày Thương binh - Liệt sĩ ở nước ta.

Khu di tích lịch sử quốc gia 27/7

Không gian nơi đây giản dị, thanh bình nhưng giàu sức gợi. Những ngày hè, nhiều gia đình đưa con em tới thắp hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Những bó hoa tươi, những nén hương thơm được dâng lên trong sự thành kính. Không có trò chơi cảm giác mạnh, không có âm thanh sôi động, nhưng chính sự lắng đọng ấy lại tạo nên một trải nghiệm đặc biệt.

Em Nguyễn Khánh Linh, học sinh lớp 9 đến từ Bắc Ninh, đứng khá lâu trước bia tưởng niệm. “Con từng nghe ông kể về chiến tranh nhưng chưa bao giờ cảm nhận rõ như hôm nay. Con thấy mình cần học tập tốt hơn để xứng đáng với những người đã hy sinh”, Linh nói.

Với nhiều phụ huynh, những phút giây như vậy có ý nghĩa giáo dục sâu sắc hơn nhiều bài giảng lý thuyết. Trẻ em không chỉ nghe kể về lòng biết ơn, mà được đặt mình trong không gian của ký ức, được tự cảm nhận sự thiêng liêng của hòa bình.

Ông Nguyễn Văn Đức, 68 tuổi, cựu chiến binh đến từ Ninh Bình, cho biết chuyến đi khiến ông nhớ lại những câu chuyện từng được cha mình kể về Việt Bắc, về ATK, về những năm tháng kháng chiến.

“Ngày trước chỉ nghe kể về Việt Bắc, về ATK. Hôm nay được tận mắt chứng kiến, tôi càng hiểu vì sao nơi đây được gọi là Thủ đô kháng chiến. Mỗi ngọn núi, mỗi con suối đều chứa đựng những câu chuyện lịch sử đáng tự hào”, ông Đức chia sẻ.

Biến di sản thành động lực kinh tế địa phương

Theo ông Nguyễn Chu Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thái Nguyên, toàn tỉnh hiện có 399 di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh được xếp hạng, gồm 3 di tích quốc gia đặc biệt là ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn, Hồ Ba Bể; 67 di tích quốc gia và 329 di tích cấp tỉnh. Tỉnh cũng có 1 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái và 45 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đây là nguồn lực quan trọng để Thái Nguyên phát triển du lịch văn hóa, du lịch về nguồn và du lịch cộng đồng. Từ “Thủ đô kháng chiến” trong những năm tháng oanh liệt của dân tộc, ATK Định Hóa hôm nay đang từng bước chuyển mình, vừa bảo tồn giá trị lịch sử thiêng liêng, vừa khơi dậy tiềm năng phát triển kinh tế du lịch.

Thực hiện tinh thần chỉ đạo “biến di sản thành tài sản”, Thái Nguyên đang nỗ lực đưa các “địa chỉ đỏ” trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi quá khứ hào hùng hòa quyện cùng nhịp sống hiện đại. Đó không chỉ là câu chuyện của ngành du lịch, mà còn là cơ hội cho doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, dịch vụ vận chuyển, ẩm thực, sản phẩm OCOP và cộng đồng địa phương cùng tham gia chuỗi giá trị.

Du khách dâng hương tại Đền Đuổm

Số liệu 5 tháng đầu năm cho thấy tổng lượng khách du lịch đến Thái Nguyên ước đạt hơn 4,3 triệu lượt, tăng 39% so với cùng kỳ năm 2025; tổng thu từ khách du lịch ước đạt 6.050 tỷ đồng, tăng 63%. Những con số này cho thấy dư địa phát triển của du lịch Thái Nguyên còn rất lớn, đặc biệt khi địa phương biết kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản, nâng chất sản phẩm và mở rộng không gian trải nghiệm.

Trong bối cảnh thị trường du lịch ngày càng cạnh tranh, lợi thế của Thái Nguyên không chỉ nằm ở cảnh quan hay vị trí gần các trung tâm đô thị lớn, mà còn ở chiều sâu văn hóa - lịch sử. ATK Định Hóa, ATK Chợ Đồn, Khu di tích lịch sử quốc gia 27/7 không phải là những điểm đến ồn ào, nhưng có sức hút bền bỉ bởi giá trị tinh thần và khả năng chạm tới cảm xúc của du khách.

Giữa nhịp sống hiện đại, những “địa chỉ đỏ” nơi đại ngàn Việt Bắc vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về lòng yêu nước, ý chí độc lập và tinh thần hy sinh của cha ông. Mỗi mùa hè, câu chuyện ấy lại được truyền trao qua từng bước chân của các gia đình trên hành trình về nguồn.

Để lịch sử không chỉ nằm trong sách vở, mà tiếp tục sống trong trái tim các thế hệ hôm nay và mai sau, du lịch về nguồn cần được nhìn nhận như một hướng đi giàu tiềm năng: vừa gìn giữ ký ức dân tộc, vừa tạo động lực phát triển bền vững cho vùng đất cách mạng.